Tôi đã quyết định cầm bút như thế nào

    Tôi quyết định đọc tiểu thuyết đầu tay của Haruki Murakami. Tôi quyết định như thế bởi lẽ tôi cũng đang viết tập truyện ngắn đầu tay của mình.

    Tôi đọc thử vài dòng đầu tiên, và rồi gập sách lại. Vài ngày sau, giở ra đọc cũng mấy dòng đó, và gập sách lại. Cả tối hôm qua cũng vậy, tôi quyết định đi qua nó.

    Tôi đoán có lẽ vì Haruki mở đầu câu chuyện bằng nỗi tuyệt vọng khi viết. Tôi đoán có lẽ nhà văn nào cũng phải đấu tranh một thời gian dài trước khi cầm bút. Và khi bắt đầu cầm bút, thì nỗi tuyệt vọng lại ập tới. 

    Khi tôi đọc, những uất ức chất chứa bên trong cứ như dòng suối, cuồn cuộn tuôn trào thành thác, không ngừng được. 

    Rồi Haruki nói về tám năm. Ừ, đó cũng là con số của tôi. Con số đã khiến tôi sợ hãi và chạy dài khỏi ước mơ. Và tôi thắc mắc liệu rằng một ngày mình có kết thúc cuộc đời như Hartfield, khi ông "tay phải ôm bức chân dung Hitler, tay trái giương ô, nhảy xuống từ tầng thượng tòa Empire State" sau tám năm hai tháng cầm bút trong "vô ích".

    Sự "vô ích" ở đây là gì? Tôi đoán bất kỳ nhà văn nào cũng phải tự kỷ ám thị như một kiểu thôi miên chính mình: tìm kiếm niềm vui và sự phấn khích trong nỗi tuyệt vọng. Chứ nếu không, họ lấy đâu ra nghị lực và mục đích kiên vững bước đi trong cái cõi mộng mị cô độc không người này. Ừ thì, có thể nó sẽ kéo dài vài năm, nhưng đến là vài chục năm thì quả là một nỗ lực phi thường, ngay cả khi cái công việc này được xem là "vô ích" đi chăng nữa. 

***

Tôi biết mình muốn viết, nhưng lúc nào tôi cũng không còn định hình rõ ràng được nữa. Chỉ biết rằng, viết mang đến niềm an ủi cho tâm hồn. Và cái cách tôi nhìn nhận thế giới được phản chiếu khi viết. 

    Đúng vậy, tôi đang một lần nữa, "viết thêm một lần nữa về văn chương". 

    Không phải tôi không muốn nói về nó. Nhưng tôi biết mình sẽ mãi loay hoay cho đến khi bản thân tìm thấy một sự giải nghĩa rõ ràng, một vầng hào quang sáng tỏ, thì tôi mới thôi mắc kẹt mà đi tiếp. Cho đến lúc đó, tôi biết mình sẽ cứ viết đi viết lại không ngừng. Mà có ai lại muốn nghe đi nghe mãi về một chuyện đâu kia chứ, cứ như bò nhai cỏ vậy. Cho nên đây là lần cuối tôi công khai, ít nhất là vậy, về nỗi tuyệt vọng khi cầm bút. 

    Quay trở lại lúc tôi muốn viết. Tôi có lẽ đã biết mình muốn viết từ rất lâu. Và cũng giống như bất cứ nhà văn nào phải xua đi niềm yêu thích ngay khi nó vừa chớm nở, tôi cũng vậy. Có lẽ là nỗi sợ, gọi tên như vậy thì đúng hơn. 

    Tôi nhớ thời điểm khi cái niềm yêu thích bộc lộ ra ngoài, trong lá thư tôi gửi cho chị gái hè năm lớp mười một. Khi ấy, chị yêu cầu tôi viết về định hướng tương lai trước khi bước vào năm cuối cấp. Phải đến lúc đó, khi bắt buộc đối diện với chính mình, không còn cách nào khác, tôi nói rằng mình muốn trở thành nhà văn. Tôi không hiểu sao cái nghề nghiệp này không giống với bất cứ một nghề nghiệp nào khác, như trở thành đầu bếp chẳng hạn, hoặc luật sư, bác sĩ, kế toán, thầu xây dựng. Và cho đến khi tôi thốt ra hai từ ấy, con đường phía trước ngay lập tức mờ mịt như sao trời. Giống như chuyến tàu của Chihiro lướt đi trong vùng nước mênh mông vô tận, khi cô bé rời nhà tắm hơi, giải cứu cha mẹ mình. Tôi đồng cảm cùng Chihiro khi ngồi trên chuyến tàu ấy. 

***

Tôi không nhớ những tháng ngày lớp mười hai đã trôi qua như thế nào, cả những năm sau đó nữa. Giống như một khi đã mở cửa thì thời gian trở nên lang thang vô định. Có lẽ vậy mà đến khi tôi hai mươi sáu tuổi, tôi sống như một vật thể bay không xác định.

    Tôi đã trôi nổi. Thi thoảng những mảnh ký ức chớp tắt, lập lòe như những vì sao sáng trong đêm. Tôi nhớ mình đã đi tìm "cái mình muốn làm", không phải cái nghề nghiệp nhà văn kia. Bởi vì tôi đã xếp xó nó trong vùng tăm tối mười ngàn mét của tâm hồn. 

***

Bây giờ thì tôi không biết phải tiếp tục kể câu chuyện này như thế nào. Tất cả những gì tôi có thể nói, là tôi đã bắt đầu lắng nghe trái tim mình. Cũng tương tự như cách cậu chăn cừu nghiệm ra trên con đường đi tìm kho báu, "quyết định mới chỉ là bước khởi đầu. Khi đã quyết định rồi tức là ta trôi nổi trong một dòng sông cuồn cuộn chảy; nó cuốn ta theo đến một nơi mà lúc lấy quyết định ta không hề dám nghĩ tới". Tôi cũng đã bước vào dòng sông ấy. 

    Thế nên, dù hiểu rằng "sự bấp bênh vô định" và "những đêm tối trầm lặng" sẽ cùng đồng hành. Và dù phải để cho nỗi cô độc gặm nhắm, dẫn lối đến sự "vô ích" cuối cùng, thì con đường này cũng là con đường mời gọi tôi. Có lẽ đây là định mệnh. Có lẽ số phận tôi phải chịu. Nhưng nó vẫn sẽ là niềm vui. Dù cho một ngày nào đó, bạn thấy tôi nhảy xuống từ một tòa nhà cao tầng, hãy nhủ thầm tôi đã từng vui. Vì há chăng cuộc đời đều "vô ích" như nhau? Sống trong niềm vui cũng đã từng là niềm vui, dù cho nó có ra sao. Mà cũng không nên nói những lời như thế ở đây nhỉ.

***

Tôi tin tưởng vào những đêm tối

Những đêm tối là sự cần thiết trong tâm hồn

Chỉ có một điều cần thiết: đó là nỗi cô đơn. 

Nỗi cô đơn: là một món quà; là một gánh nặng vô biên

Bóp chặt, nghiền nát, thoi thóp, và hướng dần đến cái chết. 

Nỗi cô đơn trong đêm tối

Hay đêm tối là nỗi cô đơn? 

Trong sự gặm nhắm, tiêu hao và gầy guộc

Người nghệ sĩ hướng dần đến chân lý. 

Chờ và đợi. 

Chờ và đợi trong tin tưởng

Chấp nhận trong trầm lặng. 

Bắt gặp đêm tối nhưng không sợ hãi. 

Thiên tài như quả chín cây, kẻ tự tử là quả non trên cành. 

Quả chín rơi rụng khi đủ thời gian chờ và đợi.

Kiên nhẫn là tất cả. 

Tội lỗi lớn nhất và tội lỗi duy nhất của con người là thiếu kiên nhẫn. 

Mắc cạn vào bế tắc với ý tưởng và với chính mình. 

Sự chờ đợi là cách người nghệ sĩ làm việc với hư vô. 

Sông chảy đá mòn, như tạo tác của thiên nhiên. 

Cái sự vật vĩ đại nãy sinh từ đó. 

Đêm tối cô liêu không thể giẫm nát trái tim. 

Những đêm dài chờ đợi 

Là cách để tiếng ca cất lên trên mặt đất. 

Bay lượn, rì rầm trong hư vô. 

Đó là những gì cần nhớ. 

Cảm tác trên Rilke của Nguyễn Công Thiện. 

***

Tôi chỉ có một di nguyện: đó là tôi đã chọn bước đi trên con đường mà trái tim mình mời gọi. 

***

Lời cuối cùng, tôi xin trích dẫn một đoạn bức thư thứ nhất trong Thư gửi người thi sĩ trẻ tuổi của nhà thơ Rainer Maria Rilke. 

Chỉ có một con đường duy nhất là anh hãy đi vào sâu bên trong tâm hồn của anh, tìm hiểu, tìm kiếm nhu cầu duyên do bức bách đã khiến anh sáng tác, đã xui anh viết lách: hãy tìm hiểu xem việc ấy có ăn rễ sâu thẳm trong lòng anh hay không. Anh hãy thử tự nhận với anh rằng nếu người ta cấm anh viết thì anh có phải chết mất đi không? Nhất là: anh hãy tự hỏi vào giây phút thầm lặng nhất trong đêm tối: "tôi có thật sự cần phải viết hay không?" Hãy đào xới trong tâm hồn anh đề tìm cho ra một câu trả lời thâm thúy nhất...

Anh bạn thân mến, tôi không có chi để khuyên anh ngoài ra điều này: anh hãy đi vào trong tâm hồn anh, dò dẫm tận những đáy lòng sâu thẳm mà từ đó đời sống anh đã phát nguồn luân lưu. Chính nơi suối nguồn ấy, anh mới tìm được câu trả lời cho câu hỏi: tôi có cần phải sáng tác hay không? Hãy nhận lấy âm hưởng câu câu trả lời ấy mà đừng cưỡng bách tra tìm ý nghĩa. Có thể anh được gọi trở thành con người nghệ sĩ, thế thì hãy nhận lấy tài mệnh của mình, gánh lấy thiên tài của mình với sức mạnh oanh liệt của sinh mệnh mà không bao giờ đòi hỏi phần thưởng đến từ bên ngoài. Bởi vì con người sáng tạo phải là cả một vũ trụ cho chính mình, phải tìm tất cả mọi sự trong tâm hồn mình, trong thiên nhiên mà mình đã lưu luyến kết hợp...

Anh chỉ làm phương hại sự trưởng thành tâm tư anh một cách phũ phàng, khi anh soi hướng nhìn ra bên ngoài và mong đợi bên ngoài mang đến cho anh những câu trả lời mà chỉ có tình cảm thầm kín nhất trong tâm tư, vào giây phút thầm lặng nhất, mới có thể mang đến câu trả lời thực sự cho anh.